Co powoduje wygięcie gryfu gitary?

Wygięcie gryfu gitary wynika przede wszystkim z działania napięcia strun, wilgotności i temperatury oraz niewłaściwego ustawienia pręta napinającego. Gryf nie jest całkowicie sztywny – jego kształt ustala się w wyniku równowagi między siłą naciągu strun a przeciwdziałaniem drewna i pręta regulacyjnego.

Jak powstaje wygięcie gryfu?

Struny stale ciągną gryf w stronę główki. Im grubszy jest komplet strun i im wyższe jest ich napięcie, tym większa siła działa na drewno. Pręt napinający, nazywany też prętem regulacyjnym lub truss rod, pozwala tę siłę częściowo równoważyć. Nie jest jednak mechanizmem, który samodzielnie naprawi każde odkształcenie.

Gdy środkowa część gryfu odsuwa się od strun, powstaje łuk wklęsły od strony podstrunnicy. Taki kształt nazywa się reliefem. Niewielki relief jest zwykle potrzebny, ponieważ struny podczas gry wykonują szeroki ruch i muszą mieć miejsce na swobodne drgania. Zbyt duże wygięcie podnosi jednak akcję, szczególnie w środkowej części gryfu.

Odwrotna sytuacja to backbow, czyli wygięcie gryfu w stronę strun. Podstrunnica staje się wtedy wypukła od strony strun, a odległość między nimi i progami może być zbyt mała. Częstym skutkiem jest brzęczenie, zwłaszcza na niższych progach.

Wilgotność i temperatura – jak wpływają na drewno?

Wilgotność

Drewno reaguje na zmiany wilgotności, ponieważ pobiera i oddaje wilgoć z otoczenia. Przy wysokiej wilgotności może pęcznieć, a przy suchym powietrzu kurczyć się. Zmiana wymiarów nie zawsze przebiega równomiernie w całym gryfie, dlatego materiał może zacząć się wyginać, skręcać albo powodować zmianę reliefu.

Wpływ klimatu często nie pojawia się natychmiast. Gryf może potrzebować czasu, aby dostosować się do nowych warunków. Szczególnie ryzykowne są długotrwałe pobyty gitary w bardzo suchym ogrzewanym pomieszczeniu, wilgotnej piwnicy albo miejscu, w którym instrument regularnie przechodzi gwałtowne zmiany temperatury i wilgotności.

Temperatura

Sama temperatura zwykle nie wygina gryfu tak bezpośrednio jak wilgotność, ale wpływa na materiały, kleje i tempo wymiany wilgoci przez drewno. Nagłe przeniesienie zimnej gitary do ciepłego pomieszczenia może powodować kondensację pary wodnej i naprężenia. Instrument powinien wtedy ogrzewać się stopniowo, najlepiej w zamkniętym futerale.

Najważniejsze różnice między wpływem środowiska a naprężeniem mechanicznym przedstawia poniższe zestawienie:

Znaczenie strun i pręta napinającego

Zmiana grubości strun może wyraźnie zmienić równowagę gryfu. Założenie grubszego kompletu zwykle zwiększa całkowity naciąg i może pogłębić relief. Cieńsze struny działają w przeciwnym kierunku, choć rzeczywisty efekt zależy także od stroju, menzury i konstrukcji instrumentu.

Pręt napinający służy do korygowania reliefu, a nie do prostowania każdej usterki. Regulacja może pomóc przy typowej zmianie krzywizny wynikającej z innego napięcia strun lub warunków otoczenia. Nie rozwiąże natomiast problemu skręconego gryfu, odklejonej podstrunnicy, pęknięcia ani trwałego odkształcenia drewna.

Jeśli po zmianie ustawienia pręta instrument nie stabilizuje się, nie należy wykonywać kolejnych dużych korekt. Drewno może potrzebować czasu na reakcję, a zbyt mocne dokręcenie pręta może uszkodzić gwint, nakrętkę albo sam gryf.

Po czym poznać, że gryf jest wygięty?

Sam widok gryfu nie zawsze wystarcza do oceny problemu. O jego kształcie więcej mówią objawy podczas gry i pomiar reliefu. Najczęściej pojawiają się:

• wyraźnie wysoka akcja w środkowej części gryfu,
• brzęczenie strun na pierwszych progach, typowe dla backbow,
• brzęczenie w środkowej części podstrunnicy przy zbyt małym reliefie,
• nierówna odległość strun od progów podczas przesuwania dłoni po gryfie,
• trudność w uzyskaniu prawidłowej intonacji i wygodnej gry mimo poprawnej wysokości mostka.

Podobne objawy mogą wynikać z nierównych progów, zbyt niskiej akcji, problemu z siodełkiem albo mostkiem. Dlatego samo brzęczenie nie dowodzi jeszcze, że gryf jest trwale wygięty.

Jak sprawdzić relief gryfu?

Wstępną ocenę można wykonać bez specjalistycznych narzędzi. Załóż gitarę w standardowy sposób i sprawdź ją w stroju, w którym najczęściej grasz. Następnie przejdź przez tę krótką procedurę:

• Przyciśnij najniższą strunę jednocześnie na pierwszym progu i na progu znajdującym się najbliżej połączenia gryfu z korpusem, często na dwunastym lub czternastym.
• Sprawdź odstęp między struną a progami w środkowej części podstrunnicy.
• Powtórz pomiar na kilku strunach, ponieważ skręcenie gryfu może dotyczyć tylko jednej strony.
• Porównaj odczucie z objawami podczas gry, takimi jak brzęczenie na pierwszych lub środkowych progach.

Niewielki odstęp zwykle oznacza obecność reliefu. Brak odstępu może wskazywać na backbow albo zbyt prosty gryf, natomiast duża przerwa sugeruje nadmierny relief. Dokładne wartości zależą od instrumentu, techniki gry i preferowanej akcji, dlatego sama metoda pozwala głównie rozpoznać kierunek problemu.

Jeżeli regulacja wymaga dużej siły, nakrętka obraca się z oporem, gryf jest skręcony albo pojawiają się pęknięcia, lepiej przerwać pracę i oddać gitarę lutnikowi. Pręt napinający należy regulować małymi ruchami, a po każdej zmianie dać instrumentowi czas na ustabilizowanie się.

Najczęściej przyczyną wygięcia jest połączenie kilku czynników: napięcia strun, warunków przechowywania i naturalnej reakcji drewna. Jeśli relief zmienił się po zmianie strun lub sezonowej zmianie wilgotności, problem może być odwracalny. Trwałe odkształcenia, skręcenia i uszkodzenia konstrukcji wymagają jednak oceny specjalisty, a nie dalszego dokręcania pręta.