Dlaczego gitara nie stroi na wyższych progach?

Gitara może stroić idealnie na pustych strunach, a mimo to brzmieć fałszywie na wyższych progach. Najczęściej winna jest źle ustawiona menzura, ale wpływ mają też struny, krzywizna gryfu, progi oraz sposób dociskania struny.

Co oznacza, że gitara nie stroi na wyższych progach?

Po nastrojeniu pustej struny elektronicznym stroikiem oczekujesz, że dźwięki na gryfie będą układały się prawidłowo. Najważniejszym punktem kontrolnym jest 12 próg. Dźwięk zagrany w tym miejscu powinien być oktawą wyżej niż dźwięk pustej struny. Jeśli jest wyraźnie za niski albo za wysoki, gitara ma problem z intonacją, zwykle określaną jako regulacja menzury.

Menzura to czynna długość struny między siodełkiem a mostkiem. Jej ustawienie decyduje o tym, czy kolejne progi znajdują się we właściwych miejscach względem napięcia i długości struny. Nie jest to jednak jedyna możliwa przyczyna. Przy wysokich dźwiękach znaczenie ma także inharmonia, czyli naturalne odchylenie rzeczywistego brzmienia struny od idealnego modelu matematycznego. Dlatego drobna różnica na najwyższych progach może pozostać nawet po prawidłowej regulacji.

Szybka diagnoza problemu

Porównaj objaw z poniższą tabelą, zanim zaczniesz obracać śruby przy mostku:

Objaw	Możliwa przyczyna	Sugerowane działanie
Dźwięk na 12 progu jest za wysoki	Menzura danej struny jest za krótka	Przesuń siodełko mostka dalej od przetworników, małymi krokami
Dźwięk na 12 progu jest za niski	Menzura danej struny jest za długa	Przesuń siodełko w kierunku przetworników, stopniowo
Gitara rozstraja się również na pustych strunach	Nowe lub zużyte struny, klucze, siodełko albo nieprawidłowy montaż	Sprawdź stan strun, mocowanie i swobodny ruch w rowkach siodełka
Różnica zmienia się po wymianie strun	Inna grubość strun zmieniła napięcie i ustawienie gryfu	Najpierw ustabilizuj struny, potem sprawdź menzurę i krzywiznę gryfu
Na części progów dźwięk jest wyraźnie przypadkowy	Zużyte, nierówno nabite lub źle wyprofilowane progi	Zleć ocenę i ewentualny szlif lutnikowi

Jak sprawdzić i wyregulować menzurę?

Regulację wykonuje się po założeniu docelowego kompletu strun. Nie ustawiaj menzury na starych, mocno zużytych strunach, jeśli za chwilę planujesz ich wymianę.

Postępuj w następującej kolejności:

Nastroj każdą pustą strunę za pomocą stroika elektronicznego, najlepiej ustawionego na standard A=440 Hz.
Zagraj tę samą strunę na 12 progu i sprawdź wskazanie stroika. Dociśnij strunę normalnie, bez nadmiernego nacisku.
Jeśli dźwięk na 12 progu jest za wysoki, wydłuż menzurę, przesuwając siodełko mostka od przetworników w stronę korpusu.
Jeśli dźwięk na 12 progu jest za niski, skróć menzurę, przesuwając siodełko w stronę przetworników.
Po każdej niewielkiej korekcie ponownie nastroj pustą strunę i sprawdź 12 próg.

Śruby regulacyjne znajdują się zwykle przy poszczególnych siodełkach mostka. W wielu gitarach nie trzeba całkowicie zdejmować strun, ale dostęp może być niewygodny. Nie wciskaj śrubokręta na siłę między struny i nie obracaj śruby gwałtownie. Wystarczą małe ruchy, ponieważ każda zmiana położenia siodełka wpływa na strój pustej struny.

W gitarze ze stałym mostkiem taka korekta jest zazwyczaj możliwa do wykonania samodzielnie, jeśli zachowasz ostrożność. Mostki typu Floyd Rose są znacznie bardziej kłopotliwe. Zmiana napięcia jednej struny wpływa w nich na cały układ, dlatego początkującemu łatwo doprowadzić do długiego i niepotrzebnego rozstrajania instrumentu. W takim przypadku lepiej skorzystać z pomocy lutnika.

Co jeszcze może powodować niestrojenie?

Zmiana grubości strun zmienia ich napięcie. Po przejściu na cieńszy albo grubszy komplet może zmienić się krzywizna gryfu, wysokość strun i sposób, w jaki struna reaguje na docisk. Sama regulacja menzury może wtedy nie wystarczyć.

Za krzywiznę gryfu odpowiada między innymi pręt regulacyjny. Jego regulacja nie jest tym samym co regulacja menzury. Pręt wpływa na geometrię gryfu i akcję strun, natomiast śruby przy mostku zmieniają długość czynną poszczególnych strun.

Nie reguluj pręta gryfu metodą prób i błędów. Zbyt mocne dokręcenie lub odkręcenie może pogorszyć grywalność, powodować brzęczenie, zwiększyć akcję strun, a w skrajnym przypadku uszkodzić element instrumentu. Jeśli po zmianie strun gitara nadal źle stroi, ma nierówną akcję albo brzęczy tylko w określonych miejscach, potrzebna jest pełna regulacja, a nie wyłącznie korekta mostka.

Sprawdź również stan samych strun. Nowe muszą się ustabilizować, a zużyte mogą gorzej trzymać strój i dawać mniej wiarygodny odczyt na progach. Problemem bywa także wadliwy komplet, niewłaściwe nawinięcie na kluczach lub zbyt ciasne, zabrudzone rowki w siodełku. Jeżeli struna zacina się w siodełku, stroik może pokazywać właściwy dźwięk, ale po kilku ruchach lub podciągnięciu struna nagle zmieni wysokość.

Jeśli niedokładność dotyczy tylko pojedynczych progów, przyczyną mogą być zużyte albo nierówno nabite progi. Takiej naprawy nie warto wykonywać bez doświadczenia, ponieważ wymaga precyzyjnego wyrównania i profilowania powierzchni.

[ picture_1 ]

Kiedy oddać gitarę lutnikowi?

Samodzielna regulacja menzury jest rozsądnym zadaniem dla osoby, która ma stały mostek, właściwe narzędzia i potrafi odczytać różnicę między dźwiękiem za wysokim a za niskim. Do lutnika lepiej pójść, gdy:

gitara ma mostek Floyd Rose albo inny skomplikowany mostek tremolo
nie wiesz, czy problem dotyczy menzury, gryfu czy progów
po zmianie grubości strun zmieniła się wysokość strun i pojawiło się brzęczenie
progi są starte, nierówne albo dźwięk zanika po dociśnięciu wybranych miejsc
śruby mostka są zapieczone, uszkodzone lub nie masz odpowiedniego narzędzia

Najbezpieczniejsza kolejność wygląda tak: najpierw załóż sprawny komplet strun i ustabilizuj ich strój, potem nastroj puste struny, sprawdź 12 próg, a dopiero później reguluj menzurę. Jeśli korekta nie rozwiąże problemu, nie kręć kolejnymi elementami na chybił trafił. Wizyta u lutnika nie jest przesadą ani powodem do wstydu, zwłaszcza gdy dopiero zaczynasz.