Co to jest akord i jak powstaje?
Akord muzyczny to jednoczesne współbrzmienie co najmniej trzech dźwięków o określonej wysokości. Nie jest przypadkowym zbiorem nut, lecz uporządkowaną strukturą, której budowę opisują interwały. Najprostszy akord, czyli trójdźwięk, składa się z prymy, tercji i kwinty.
Co to jest akord?
W muzyce akord powstaje wtedy, gdy kilka dźwięków brzmi jednocześnie i tworzy określoną relację harmoniczną. W podstawowym ujęciu powinny to być przynajmniej trzy dźwięki o jednoznacznej wysokości. Dzięki temu można określić ich wzajemne odległości oraz nazwać funkcję, jaką pełnią w akordzie.
Nie każde jednoczesne brzmienie jest jednak akordem. Efekty perkusyjne nie mają zazwyczaj określonej wysokości, dlatego nie tworzą akordów w znaczeniu teorii muzyki. Podobnie kilka dźwięków oddalonych od siebie wyłącznie o oktawy nie dostarcza nowych składników harmonicznych. Oktawa może wzmocnić brzmienie danego dźwięku, ale jego powtórzenie nie jest traktowane jako osobny element akordu.
Słowo „akord” występuje także w perfumiarstwie, gdzie oznacza połączenie nut zapachowych. Tutaj chodzi wyłącznie o pojęcie muzyczne.
Z czego składa się akord?
Podstawą budowy akordów są interwały, czyli odległości między dźwiękami. Od ich wielkości zależy charakter współbrzmienia. W przypadku podstawowych akordów szczególne znaczenie ma tercja, ponieważ to ona w dużej mierze decyduje, czy akord zabrzmi durowo, czy mollowo.
Tercja wielka ma odległość czterech półtonów, a tercja mała – trzech półtonów. Półton jest najmniejszą odległością między sąsiednimi dźwiękami w chromatycznym systemie muzycznym. Na przykład od dźwięku C do E prowadzą cztery półtony, więc jest to tercja wielka. Od C do Es prowadzą trzy półtony, dlatego C–Es tworzy tercję małą.
Najprostszy akord to trójdźwięk. Jego trzy składniki mają określone nazwy: pryma jest dźwiękiem podstawowym, tercja znajduje się nad prymą, a kwinta jest kolejnym składnikiem, liczonym od prymy. W zapisie akordu C-dur są to dźwięki C, E i G.
Jak samodzielnie zbudować trójdźwięk?
Do zbudowania podstawowego trójdźwięku potrzebujesz dźwięku bazowego oraz umiejętności liczenia półtonów. Liczenie zaczynaj od dźwięku znajdującego się po dźwięku bazowym. Dźwięk bazowy nie jest pierwszym krokiem odległości.
- Wybierz prymę – ustal dźwięk, od którego rozpoczniesz budowę, na przykład C.
- Dodaj tercję – w akordzie durowym odlicz cztery półtony, aby uzyskać tercję wielką, a w mollowym trzy półtony, aby uzyskać tercję małą.
- Dodaj kwintę – od otrzymanej tercji odlicz drugą tercję. W akordzie durowym będzie to tercja mała, a w mollowym tercja wielka.
W ten sposób otrzymasz dwa podstawowe rodzaje trójdźwięków:
| Typ akordu | Pierwsza tercja | Druga tercja | Odległość od prymy |
|---|---|---|---|
| Durowy | Wielka, 4 półtony | Mała, 3 półtony | 8 półtonów do kwinty |
| Mollowy | Mała, 3 półtony | Wielka, 4 półtony | 7 półtonów do kwinty |
Przykładem trójdźwięku durowego jest C-dur: C–E–G. Od C do E są cztery półtony, a od E do G trzy. Trójdźwięk C-moll tworzą dźwięki C–Es–G. Tym razem od C do Es są trzy półtony, a od Es do G cztery.
W obu akordach pozostają te same dźwięki skrajne, czyli C i G. Zmienia się tylko tercja. Ta niewielka różnica wpływa na charakter brzmienia: akord durowy jest zwykle odbierany jako jaśniejszy, a mollowy jako bardziej stonowany lub melancholijny.
Jakie są inne rodzaje akordów?
Akordy można klasyfikować według kilku kryteriów. Najważniejsze z nich obejmują liczbę składników, rodzaj współbrzmienia oraz funkcję akordu w tonacji:
- Liczba dźwięków – wyróżnia się między innymi trójdźwięki, akordy septymowe, nonowe, undecymowe i tercdecymowe.
- Rodzaj współbrzmienia – akord może być konsonansowy, gdy jego składniki tworzą zgodne współbrzmienia, albo dysonansowy, gdy pojawia się w nim napięcie brzmieniowe.
- Funkcja w tonacji – akord może pełnić funkcję główną lub poboczną, zależnie od jego miejsca i znaczenia w danej tonacji.
- Liczba oraz rodzaj tercji – układ tercji pozwala rozróżnić podstawowe akordy durowe, mollowe, zmniejszone i zwiększone.
Akord septymowy zawiera cztery różne składniki, a akordy nonowe, undecymowe i tercdecymowe mogą obejmować jeszcze większy zakres dźwięków. W praktyce nie zawsze gra się wszystkie składniki, ponieważ niektóre można pominąć albo powtórzyć w innej oktawie. Podstawowa zasada pozostaje jednak taka sama: o charakterze akordu decydują odległości między jego dźwiękami.
Najłatwiej zapamiętać budowę trójdźwięków przez kolejność tercji: wielka plus mała daje akord durowy, a mała plus wielka daje akord mollowy. Dzięki liczeniu półtonów można zbudować oba rodzaje akordów od dowolnego dźwięku.
