Co to jest bemol i jak wpływa na dźwięk w muzyce?
Bemol (♭) to znak chromatyczny, który obniża wysokość dźwięku o pół tonu. Dzięki niemu można zapisać dźwięki wykraczające poza podstawowy układ gamy diatonicznej. W praktyce zmienia on brzmienie nuty na niższe, a jego działanie zależy od miejsca w zapisie nutowym.
Co to jest bemol?
Symbol bemola wygląda jak mała, stylizowana litera „b”: ♭. Umieszcza się go po lewej stronie nuty, na tej samej wysokości na pięciolinii. Oznacza to, że dany dźwięk należy wykonać o pół tonu niżej.
Półton to najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami o różnej wysokości w używanym systemie muzycznym. Na przykład dźwięk c obniżony za pomocą bemola staje się ces. Bemol nie zmienia wartości rytmicznej nuty ani jej położenia na pięciolinii, lecz wpływa na jej wysokość i brzmienie.
Jak bemol działa w zapisie nutowym?
Bemol może być zapisany bezpośrednio przy kluczu albo przy konkretnej nucie. Te dwa zastosowania różnią się zasięgiem działania:
- Znak przykluczowy znajduje się bezpośrednio przy kluczu i obowiązuje przez cały utwór, chyba że zapis zostanie zmieniony innym znakiem, na przykład kasownikiem.
- Znak przygodny stoi bezpośrednio przed nutą i obniża jej wysokość w danym takcie. Dotyczy także kolejnych nut na tej samej wysokości w obrębie tego taktu.
- Miejsce zapisu pokazuje, którego dźwięku dotyczy bemol. Znak odnosi się do nuty zapisanej na tej samej wysokości na pięciolinii.
- Kasownik może odwołać działanie bemola i przywrócić naturalną wysokość dźwięku.
Przykładowo bemol przykluczowy dotyczący dźwięku a obniża wszystkie zapisane w utworze dźwięki a do as. Bemol przygodny przy nucie a działa natomiast w określonym takcie, zgodnie z zasadami obowiązywania znaków przygodnych.
Jak zmieniają się nazwy dźwięków po dodaniu bemola?
W polskim nazewnictwie muzycznym do nazwy dźwięku naturalnego dodaje się zwykle końcówkę „-es” albo „-s”. Dźwięki, których nazwa kończy się spółgłoską, przyjmują zazwyczaj końcówkę „-es”, natomiast przy nazwach zakończonych samogłoską stosuje się krótszą formę „-s”.
| Nuta naturalna | Nuta z bemolem | Nazwa |
|---|---|---|
| c | ♭ | ces |
| d | ♭ | des |
| e | ♭ | es |
| f | ♭ | fes |
| g | ♭ | ges |
| a | ♭ | as |
| h | ♭ | b |
Ostatni wiersz przedstawia ważny wyjątek. Dźwięk h obniżony o pół tonu nazywa się b, a nie „hes”. Z tego powodu kolejność bemoli występujących przy kluczu zapisuje się jako: b, es, as, des, ges, ces, fes.
Podwójny bemol i kasownik
Podwójny bemol obniża dźwięk o dwa półtony, czyli o cały ton. Zapisuje się go jako dwa znaki bemolowe obok siebie. Stosuje się go wtedy, gdy wynika to z budowy zapisu muzycznego, nawet jeśli dźwięk można byłoby zapisać także za pomocą innej nazwy.
Bemol, podobnie jak podwójny bemol, można odwołać kasownikiem. Kasownik przywraca dźwięk do jego naturalnej wysokości, na przykład zmienia ces z powrotem w c albo as w a. Dzięki temu wykonawca wie, że wcześniejsze obniżenie nie obowiązuje w danym miejscu.
Najprościej zapamiętać, że bemol obniża dźwięk o pół tonu, a jego położenie przy kluczu lub nucie wskazuje, jak długo działa w zapisie.
