Dlaczego tremolo rozstraja gitarę? Przyczyny i rozwiązania
Gdy gitara po użyciu wajchy wraca rozstrojona, najczęściej winne nie jest samo tremolo. Problem zwykle powstaje w miejscu, w którym struna ociera się o siodełko lub siodełka mostka, albo wynika z niewłaściwej równowagi między naciągiem strun a sprężynami. Stabilne tremolo powinno po każdym ruchu wracać do tego samego położenia, czyli do punktu „zero”.
Co się dzieje z moim strojem?
Najpierw zwróć uwagę na kierunek i sposób rozstrajania. To pozwala odróżnić zakleszczanie struny od problemu z równowagą mostka. Poniższa tabela zawęża obszar poszukiwań:
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Co sprawdzić |
|---|---|---|
| Struny wracają za wysoko po opuszczeniu wajchy | Struna blokuje się na siodełku lub siodełku mostka | Rowki, kąt załamania i ślady tarcia |
| Struny wracają za nisko po podciągnięciu wajchy | Zakleszczenie w innym punkcie albo niewłaściwa równowaga sprężyn | Sprężyny, ustawienie mostka i ruch struny w rowkach |
| Strój zmienia się po każdym ruchu, ale nieregularnie | Tarcie, luźne zwoje na kluczach lub zużyte punkty podparcia | Nawinięcie strun, siodełko i krawędzie oporowe |
| Wajcha działa ciężko lub mostek nie wraca do tej samej pozycji | Niewłaściwy balans naciągu i sprężyn, zabrudzenie lub zużycie mechanizmu | Położenie podstawy mostka i napięcie sprężyn |
| Struny „skaczą” podczas wajchowania | Struna przeskakuje w rowku albo na siodełku mostka | Szerokość rowka, ostre krawędzie i sposób prowadzenia struny |
Gdzie powstaje tarcie?
Struna nie jest jednym prostym odcinkiem. Jej napięcie działa po obu stronach siodełka, na odcinku między kluczem a siodełkiem oraz między siodełkiem a mostkiem. Podczas podciągania lub używania tremolo oba odcinki zmieniają napięcie. Jeżeli struna zatrzyma się w jednym punkcie, po zwolnieniu wajchy naprężenie po obu stronach nie wyrówna się.
Siodełko
Najczęstszym winowajcą jest siodełko. Zbyt wąski, źle wyprofilowany albo zabrudzony rowek zwiększa tarcie. Ryzyko rośnie także wtedy, gdy struna załamuje się pod dużym kątem, na przykład przy niektórych układach kluczy na główce. Zjawisko nazywa się zakleszczaniem struny. Nie oznacza ono, że struna ślizga się po siodełku, lecz przeciwnie – zatrzymuje się w nim i nie wraca swobodnie do pierwotnego naprężenia.
Podobny problem może wystąpić w niektórych mostkach dwuczęściowych, takich jak Mostek Tone-o-Matic. Struna może blokować się na siodełku mostka, zwłaszcza gdy kąt jej załamania jest duży, a krawędzie punktu podparcia są ostre lub zużyte.
Siodełka mostka
W mostkach nieblokowanych struna musi swobodnie przesuwać się także przy siodełku mostka. Sprawdź, czy nie ma tam zadziorów, zabrudzeń albo zbyt ciasnego kanału. Jeżeli po użyciu wajchy część struny między mostkiem a siodełkiem pozostaje napięta inaczej niż wcześniej, mostek nie osiągnie tego samego punktu równowagi.
Sprężyny i równowaga naciągu
W tremolo w stylu Fender mostek znajduje się między siłą naciągu strun a siłą sprężyn zamontowanych w tylnej części korpusu. Stabilność pojawia się wtedy, gdy obie siły się równoważą, a mostek po ruchu wraca dokładnie do tej samej pozycji. Zmiana grubości strun, stroju lub liczby sprężyn zmienia ten układ.
W systemie blokowanym, takim jak Floyd Rose, podobna równowaga jest jeszcze bardziej wyraźna, ponieważ mostek pracuje jako układ pływający. Zablokowane siodełko ogranicza tarcie przy główce, ale nie naprawi niewłaściwego ustawienia sprężyn, zużytych krawędzi oporowych ani źle dobranego kompletu strun.
Jak naprawić niestabilny strój?
Zacznij od czynności, które nie wymagają piłowania siodełka ani wymiany części. Wykonuj je w tej kolejności:
- Nasmaruj punkty tarcia – nałóż niewielką ilość grafitu z miękkiego ołówka albo preparatu przeznaczonego do siodełek. Zbyt duża ilość smaru zbiera brud, więc rowek powinien być tylko lekko pokryty.
- Sprawdź ruch strun – po poluzowaniu struny zobacz, czy przechodzi przez rowek bez wyraźnego haczenia. Nie poszerzaj go przypadkowo, ponieważ zbyt luźny rowek może powodować brzęczenie.
- Popraw nawinięcie na kluczach – zostaw niewielki zapas i prowadź kolejne zwoje jeden pod drugim. Zwykle wystarczą 3–4 zwoje, zależnie od rodzaju klucza i struny. Nachodzące na siebie zwoje mogą przeskakiwać pod obciążeniem.
- Rozciągnij świeże struny – po założeniu delikatnie rozciągaj je w kilku miejscach i ponownie stroić gitarę. Nowy komplet może stabilizować się przez około 3–7 dni, szczególnie przy częstym używaniu tremolo.
- Sprawdź sprężyny – zobacz, czy mostek po puszczeniu wajchy wraca do tej samej pozycji. Jeżeli jest stale uniesiony lub opada na korpus, regulacja wkrętów pazura sprężyn może być potrzebna, ale wykonuj ją małymi zmianami i po każdej zmianie ponownie stroić instrument.
W mostku blokowanym najpierw sprawdź blokady przy siodełku i sposób zamocowania strun. W modelu nieblokowanym większą uwagę poświęć rowkom siodełka, siodełkom mostka oraz prowadzeniu strun. W starszych tremolach śruby podpierające podstawę nie powinny być dokręcone tak mocno, by ograniczały jej swobodny ruch.
Czy wymiana części zawsze pomaga?
Nie. Wymiana elementów może rozwiązać konkretną usterkę, ale nie zastępuje prawidłowego ustawienia. Najczęstsze przekonania wymagające korekty to:
- Blokowane klucze rozwiązują każdy problem ze strojem – ułatwiają zakładanie strun i ograniczają luz na kluczu, ale nie usuwają tarcia w siodełku ani złego balansu sprężyn.
- Grubsze lub cieńsze struny zawsze rozstrajają gitarę szybciej – sama grubość nie przesądza o stabilności, lecz zmiana kompletu wymaga ponownego ustawienia tremolo.
- Floyd Rose z definicji nie trzyma stroju – prawidłowo wyregulowany system blokowany może być stabilny, ale zużyte krawędzie podparcia lub zły naciąg strun powodują problemy.
- Każdy problem pochodzi od kluczy – luźne mocowanie stroika jest możliwe, lecz wcześniej sprawdź siodełko, zwoje strun i mechanizm mostka.
Jeśli po smarowaniu, poprawieniu zwojów i sprawdzeniu sprężyn mostek nadal nie wraca do punktu „zero”, nie powiększaj samodzielnie rowków i nie dokręcaj elementów na siłę. Zużyte krawędzie, pęknięcia, niestabilny gryf albo wyrobione mocowania wymagają oceny lutnika. Metodyczna regulacja zwykle jest tańsza niż przypadkowa wymiana kolejnych części.
